แนะนำการสีซออู้

แนะนำการฝึกหัดสีซออู้

โดย ไพศาล อินทวงศ์
(ถ่ายทอดจากครูประเวช กุมุท ศิลปินแห่งชาติ)

การเทียบเสียงซออู้

ใช้ขลุ่ยเพียงออเป่าเสียง ซอล โดยปิดมือบนและนิ้วค้ำ เป่าลมกลางๆ จะได้เสียง ซอล เพื่อเทียบเสียงสายเอก ส่วนสายทุ้ม ให้ปิดมือล่างหมด จนถึงนิ้วก้อย เป่าลมเบา ก็จะได้เสียง โด ตามต้องการ เพื่อเทียบเสียงสายทุ้ม ให้ตรงกับเสียงนั้น

การนั่งสีซอ

นั่งขัดสมาธิบนพื้น หากเป็นสตรีให้นั่งพับเพียบขาขวาทับขาซ้าย วางกะโหลกซอไว้บนขาพับด้านซ้าย มือซ้ายจับคันซอให้ตรงกับที่มีเชือกรัดอก ให้ต่ำกว่าเชือกรัดอกประมาณ 1 นิ้ว ส่วนมือขวาจับคันสี-โดยแบ่งคันสีออกเป็น 5 ส่วน แล้วจับตรง 3 ส่วนให้คันสีพาดไปบนนิ้วชี้ และนิ้วกลางในลักษณะหงายมือ ส่วนนิ้วหัวแม่มือ ใช้กำกับคันสีโดยกดลงบนนิ้วชี้ นิ้วนางและนิ้วก้อยให้งอติดกัน เพื่อทำหน้าที่ดันคันชักออกเมื่อจะสีสายเอก และ ดึงเข้าเมื่อจะสีสายทุ้ม

การสีซอ

วางคันสีให้ชิดด้านใน ให้อยู่ในลักษณะเตรียมชักออก แล้วลากคันสีออกช้าๆด้วยการใช้วิธีสีออก ลากคันสีให้สุด แล้วเปลี่ยนเป็นสีเข้าในสายเดียวกัน ทำเรื่อยไปจนกว่าจะคล่อง พอคล่องดีแล้ว ให้เปลี่ยนมาเป็นสีสายเอก โดยดันนิ้วนางกับนิ้วก้อยออกไปเล็กน้อย ซอจะเปลี่ยนเป็นเสียง ซอล ทันที ดังนี้

คันสี ออก เข้า ออก เข้า เสียง โด โด ซอล ซอล

ฝึกเรื่อยไปจนเกิดความชำนาญ

ข้อควรระวัง ต้องวางซอให้ตรง โดยใช้มือซ้ายจับซอให้พอเหมาะ อย่าให้แน่นเกินไป อย่าให้หลวมจนเกินไป ข้อมือที่จับซอต้องทอดลงไปให้พอดี ขณะนั่งสียืดอกพอสมควร อย่าให้หลังโกงได้ มือที่คีบซอให้ออกกำลังพอสมควรอย่าให้ซอพลิกไปมา

ฝึกหัดบทที่ 1

คันสี ออก เข้า ออก เข้า เสียง โด โด ซอล ซอล

ฝึกสีไปช้าๆอย่าให้คันสีกระตุก

ฝึกหัดบทที่ 2

โด (คันสีออก) โด (คันสีเข้า) โด (คันสีออก) โด (คันสีเข้า)

ซอล (คันสีออก ซอล (คันสีเข้า) ซอล (คันสีออก) ซอล (คันสีเข้า)

ฝึกหัดบทที่ 3

เครื่องหมายวงเล็บหงายขึ้น หมายถึง กำกับคันสีออก
เครื่องหมายวงเล็บคว่ำลง หมายถึง กำกับคันสีเข้า

โด (คันสีออก) โด (คันสีเข้า) โด (คันสีออก) โด (คันสีเข้า)
ซอล(คันสีออก) ซอล(คันสีเข้า) ซอล (คันสีออก) ซอล (คันสีเข้า)

ฝึกหัดบทที่ 4

การฝึกไล่เสียงตามตัวโน้ต

0 หมายถึง เสียงสายเปล่า
1 “ เสียงกดนิ้วชี้
2 “ เสียงกดนิ้วกลาง
3 “ เสียงกดนิ้วนาง
4 “ เสียงกดนิ้วก้อย

ฝึกหัดสีสำหรับสายทุ้มดังนี้

0 (คันสีออก) 1 (คันสีเข้า) 2 (คันสีออก) 3 (คันสีเข้า) 4 (คันสีออก) 3 (คันสีเข้า) 2 (คันสีออก) 1 (คันสีเข้า)

ฝึกหัดสีสำหรับสายเอกดังนี้

ฝึกหัดบทที่ 5

ลักษณะของตัวโน้ต แบ่งออกเป็นแปดช่อง มีตัวเลข (แทนนิ้ว) ตัวเลขที่อยู่บนเส้น สำหรับสีสายเอก ส่วนตัวเลขที่อยู่ใต้เส้น สำหรับสีสายทุ้มดังนี้

ฝึกหัดบทที่ 6

พึงเข้าใจว่า เมื่อเริ่มต้นต้องใช้คันชักออกเสมอ พยายามสีช้าๆให้คล่อง

ฝึกหัดบทที่ 7

การฝึกวางนิ้ว ต้องวางให้ได้ลำดับให้นิ้วอยู่ในระดับที่พอดี ใช้ปลายนิ้วกดไปตามตัวโน้ตโดยวิธีสีสลับกันไปทุกตัวโน้ต ระวังคันชัก ออก – เข้า ให้ถูกต้อง

ฝึกเพลงง่ายๆ ดังนี้

1. เพลงลาวกระแซ (65K)
2. โน้ตเพลงต้นเพลงฉิ่ง (52K)
3. เพลงสามเส้า (40K), เพลงสามเส้าท่อน 3 (30K)
4. เพลงตวงพระธาตุ (39K)
5. เพลงนกขมิ้น (66K)

// // หมายความถึงเครื่องหมายให้กลับต้น คือ เมื่อสีมาถึงเครื่องหมาย // ก็กลับไปสีตอนต้น //

__ __ หมายถึงเครื่องหมายหยุด

ในตอนปลายของท่อน 1 มีเครื่องหมาย วงเล็บหงาย หมายความว่า ให้ใช้คันสีร่วมกัน คือเมื่อสีเลข 1 แล้วก็สีเลข 3 ในคันสีเดียวกัน (เลข 1 เป็นคันสีเข้า
ก็พ่วงเอาเลข 3 เป็นสีเข้าเหมือนกัน) ลองพยายามฝึกให้คล่องจนชำนาญ

ข้อควรระวัง

เมื่อเริ่มต้นเพลง ต้องใช้คันสีออกเสมอ ตัวโน้ตตัวสุดท้ายในแต่ละห้องเป็นคันสีเข้า

เครื่องหมายวงเล็บคว่ำ นั้น คือ ให้สีคันสีเดียวกัน

เพลงที่ฝึกนี้คือ เพลงต้นเพลงฉิ่ง , เพลงสามเส้า (หรือเพลงจรเข้หางยาว) ,เพลงตวงพระธาตุ และ เพลง นกขมิ้น เรียกว่า “เพลงตับต้นเพลงฉิ่ง สองชั้น” เป็นเพลงสำหรับฝีกหัดกันมาแต่โบราณ พยายามฝึกให้คล่อง ผู้ฝึกต้องใช้ความพยายาม และ เคร่งครัดในการใช้คันชัก ให้ถูกต้องตามวิธี แล้ว
จะพบกับความสำเร็จได้

(หากสงสัยก็สอบถามเข้ามาได้)

กลับไปหน้าความรู้ทั่วไป